Transhumanizm fascynuje i niepokoi nas jednocześnie, będąc ruchem intelektualnym, kulturowym oraz politycznym, który dąży do przezwyciężenia naturalnych ludzkich ograniczeń. Termin ten został ukuty przez biologa Juliana Huxleya już w 1957 roku, jednak dopiero obecnie zyskuje na popularności. W rzeczywistości, w 2014 roku Zoltan Istvan zadeklarował nawet chęć startu w wyborach prezydenckich w USA z ramienia Transhumanist Party.
Czym jest transhumanizm i dlaczego budzi tyle kontrowersji? Jako ruch, transhumanizm co to właściwie oznacza? To filozofia wspierająca wykorzystanie nanotechnologii, biotechnologii, sztucznej inteligencji oraz inżynierii genetycznej do ulepszania ludzkiej kondycji. Transhumanizm przykłady można znaleźć wokół nas – od laserowej korekcji wzroku po rozwijające się kończyny bioniczne dla osób po amputacji. Obecnie takie firmy jak Google, Nokia czy Cisco aktywnie angażują się w badania związane z transhumanistyczną wizją przyszłości. W tym artykule odkryjemy prawdę o transhumanizmie, której być może nikt wcześniej Ci nie powiedział.
Transhumanizm co to jest – więcej niż tylko technologia
Termin „transhumanizm” wywołuje różnorodne skojarzenia, często ograniczane do futurystycznej technologii. W rzeczywistości, jest to złożony ruch intelektualny, kulturowy oraz polityczny, którego korzenie sięgają znacznie głębiej. Przede wszystkim, transhumanizm co to właściwie jest? To filozofia zakładająca, że obecny gatunek człowieka stanowi jedynie formę przejściową, kolejne stadium ewolucji, które możemy świadomie kształtować.
Transhumanizm wyrasta z humanizmu, jednak idzie o krok dalej – nie tylko próbuje zrozumieć człowieka, ale dąży do jego transformacji poprzez wykorzystanie osiągnięć nauki. Co więcej, filozofia ta stawia sobie za cel nie tylko doskonalenie jednostki, ale również zmianę natury świata, by lepiej odpowiadał ludzkim potrzebom.
W obrębie ruchu transhumanistycznego można wyróżnić kilka głównych nurtów:
- Ekstropianizm – zakłada, że w niedalekiej przyszłości technologia umożliwi sterowanie ewolucją człowieka i przekształcenie go w niezniszczalnego cyborga.
- Abolicjonizm bioetyczny – koncentruje się na eliminacji bólu i cierpienia za pomocą postępu technologicznego.
- Singularitarianizm – skupia się na rozwoju sztucznej inteligencji prowadzącej do osobliwości technologicznej.
- Postgenderyzm – dąży do wyzwolenia człowieka od narzuconych ról płciowych.
- Immortalizm – koncentruje się na dążeniu do nieśmiertelności.
Dlaczego to nie tylko science-fiction
Wiele pomysłów transhumanistów może wydawać się rodem z powieści science-fiction, jednak granica między fantazją a rzeczywistością staje się coraz bardziej płynna. Choć niektóre koncepcje, jak transfer umysłu do komputera czy osiągnięcie nieśmiertelności, pozostają w sferze spekulacji, wiele innych jest już realizowanych.
Jednakże, niezależnie od technicznej wykonalności, transhumanizm stawia fundamentalne pytania filozoficzne: Kim jest człowiek? W którym momencie zaczyna się życie? Czym jest świadomość? Czy mamy prawo ingerować w ludzką naturę? Są to kwestie, które wykraczają daleko poza technologię.
Warto zauważyć, że transhumanizm nie jest jednolitym nurtem. Różne jego odłamy przedstawiają odmienne wizje przyszłości człowieka – od optymistycznych obrazów świata bez chorób i cierpienia, po bardziej niepokojące scenariusze związane z nierównościami społecznymi czy utratą człowieczeństwa.
Transhumanizm przykład z życia codziennego
Transhumanizm co to znaczy w praktyce? Nie musisz patrzeć daleko, by dostrzec jego przejawy. Laserowa korekcja wzroku, która pozwala wyeliminować wady wzroku bez potrzeby noszenia okularów, jest doskonałym przykładem technologii, która pokonuje naturalne ograniczenia ludzkiego ciała.
Podobnie aparaty słuchowe, które nie tylko kompensują utratę słuchu, ale mogą nawet wyostrzyć zmysł słuchu ponad naturalne możliwości człowieka. Rozwój bionicznych protez, które można połączyć z systemem nerwowym i sterować umysłem, to kolejny krok w tym kierunku.
Ciekawym przykładem jest historia Neila Harbissona, artysty urodzonego z achromatopsją – chorobą uniemożliwiającą widzenie kolorów. W 2003 roku stworzył urządzenie “Eye-borg”, które przekształca kolory w fale dźwiękowe, pozwalając mu “słyszeć” barwy. Harbisson stał się pierwszą osobą oficjalnie uznaną za cyborga i założył fundację wspierającą osoby dążące do podobnych transformacji.
Co więcej, już teraz istnieją zestawy do samodzielnego wszczepiania chipów RFID lub NFC, drukarki 3D umożliwiające tworzenie ludzkich organów do przeszczepów, a nawet protezy sterowane myślami. Technologie te, początkowo opisywane przez transhumanistów jako futurystyczne koncepcje, stają się częścią naszej codzienności, zmieniając sposób, w jaki postrzegamy granice między człowiekiem a technologią.
Obietnice, które brzmią zbyt dobrze, by były prawdziwe
Wizje kreślone przez zwolenników transhumanizmu fascynują i kuszą obietnicami przezwyciężenia największych ludzkich ograniczeń. Jednakże, czy te śmiałe deklaracje dotyczące naszej przyszłości mają realne podstawy, czy są tylko kolejną utopijną fantazją?
Nieśmiertelność i cyfrowe życie
Immortalizm, jeden z nurtów transhumanizmu, koncentruje się na znalezieniu sposobu na uniknięcie śmierci. Zwolennicy tego kierunku wierzą, że ludzie wcale nie muszą umierać, a robią to jedynie dlatego, że ludzkość nie odkryła jeszcze rozwiązania tego problemu. Nieśmiertelność stanowi odwieczne marzenie człowieka, które odnajdujemy już w eposie o Gilgameszu, mitach o olimpijskich bogach czy zmartwychwstaniu Chrystusa.
W praktyce immortaliści proponują dwie główne ścieżki do osiągnięcia nieśmiertelności:
- Krionika – procedura ochładzania ciała osoby zmarłej za pomocą ciekłego azotu do -196 stopni Celsjusza, co teoretycznie daje nadzieję na wskrzeszenie w przyszłości
- Mind uploading – hipotetyczny proces zapisania danych z mózgu człowieka (wspomnień, osobowości) na zewnętrznym nośniku, podobnie jak zapisuje się pliki w komputerze
Obiecują również możliwość rozmowy z pośmiertnymi awatarami bliskich osób. Ale czy naprawdę możliwe jest przeniesienie ludzkiej świadomości do sieci? Z perspektywy naukowej, świadomość jest produktem naszego mózgu – skopiowanie jej mogłoby oznaczać jedynie utworzenie kopii, a nie przeniesienie oryginalnego “ja”.
Superinteligencja i ulepszone ciała
Nick Bostrom definiuje superinteligencję jako “każdy intelekt, który pod względem zdolności poznawczych znacznie przewyższa człowieka dosłownie w każdej dziedzinie”. Transhumaniści wierzą, że ludzkie ograniczenia w przetwarzaniu informacji są znaczące, dlatego maszynowe przetwarzanie znacznie przewyższy te o podłożu biologicznym.
Zwolennicy tego nurtu mówią także o ulepszaniu ciał poprzez:
- Wymienianie narządów na sztuczne
- Manipulacje genomem
- Zastosowanie nanorobotów
W swoim “Liście do Matki Natury” Max Moore postuluje siedem poprawek do ludzkiej kondycji, w tym między innymi. przezwyciężenie starości i śmierci, rozszerzenie zasięgu ludzkich zmysłów oraz udoskonalenie organizacji i pojemności neuronowej. Obiecuje również możliwość uzupełnienia ludzkiego mózgu nową korą w celu stworzenia “metamózgu” oraz dowolnego wpływania na formę cielesną.
Czy te wizje są realne? Część z nich już realizujemy w ograniczonym zakresie – bioniczne kończyny, implanty mózgu, sztuczna inteligencja to technologie, które już istnieją, choć wciąż dalekie od transhumanistycznych obietnic.
Czy naprawdę możemy pokonać naturę?
Transhumanizm daje nam wizję wiecznego królestwa tu, na Ziemi, do którego dojdziemy sami, dzięki nauce. Jednak czy jesteśmy gotowi na to emocjonalnie? Czy jeszcze większa ilość informacji i bodźców nas nie przytłoczy?
Istnieje realne zagrożenie, że rewolucja technologiczna zacznie postępować szybciej niż naturalna, biologiczna ewolucja człowieka. Organizm ludzki to system powiązanych ze sobą elementów wyposażony w mechanizmy obronne. Jeśli na skutek rewolucji transhumanistycznej człowiek stanie się istotą funkcjonującą przede wszystkim dzięki technologii, a nie biologii, może to skończyć się uzależnieniem stanu zdrowotnego człowieka od maszyn wbudowanych w jego ciało.
Przeciwnicy transhumanizmu postrzegają ten nurt jako swoisty rodzaj “technognozy” – ubóstwienia nauki. Samoreplikujące się, coraz bardziej świadome postępu technicznego jednostki ludzkie byłyby coraz bardziej przekonane o własnej doskonałości i niezniszczalności.
A jednak śmierć wciąż istnieje, wciąż dotykają nas choroby i cierpienie… Czy transhumanizm to rodzaj nowej religii, która daje nam nadzieję? Czy może raczej zestaw obietnic, które brzmią zbyt dobrze, by były prawdziwe?